Жаҳон адабиёти тарихида бутун бошли бир тилнинг тақдирини ўзгартириб юборган мутафаккирлар жуда кам. 1441 йилда Ҳиротда дунёга келган Низомиддин Мир Алишер Навоий ана шундай буюк сиймолардан биридир. Унинг болалигиданоқ зукко ва шеъриятга ошифта бўлиб ўсгани барчани ҳайратга солган. Султон Ҳусайн Бойқаро билан болаликдан бошланган дўстлик уни кейинчалик давлат арбоби даражасига кўтарди. Навоий бош вазир сифатида нафақат илм ва санъат аҳлини ҳомийлик қилди, балки ўз маблағлари ҳисобидан юзлаб кўприклар, шифохоналар, мадрасалар ва карвонсаройлар қурдирди. Унинг бутун ҳаёти халққа хизмат қилиш ва эзгулик улашишга бағишланган эди. Бироқ Навоийнинг энг буюк жасорати — бу ўз она тилини ҳимоя қилгани ва уни юксакларга кўтарганидир. Ўша даврда шеърият ва илм-фан тили фақат форс тили ҳисобланарди, туркий тил эса қўпол ва бадиий ижодга яроқсиз деб қараларди. Навоий ўзининг «Хамса» деган бебаҳо асари орқали туркий тилнинг нақадар бой, оҳангдор ва чуқур фалсафий фикрларни ифода этишга қодир эканлигини бутун дунёга исботлади. Унинг «Муҳокамат ул-луғатайн» асари эса икки тилнинг қиёсий таҳлили бўлиб, туркий тилнинг чексиз имкониятларини очиқ кўрсатиб берди. 1501 йилда вафот этган бу буюк зот ўзидан кейин шундай улкан маънавий мерос қолдирдики, у неча асрлардан бери бутун туркий халқлар қалбини ёритиб келмоқда.
