img

Ivan Gonçarov

Rus adabiyotida atigi uçta roman yozib, klassiklar qatoridan mustahkam joy olgan yozuvçi — Ivan Aleksandroviç Gonçarovdir. 1812-yilda Simbirsk şahrida, boy savdogar oilasida tuğilgan Gonçarovning hayoti taşqaridan qaraganda juda sokin va bir maromda keçgandek tuyuladi. U uzoq yillar davomida davlat xizmatida işlagan, senzura qömitasida faoliyat yuritgan va taşqi körinişidan oğir-bosiq, hatto biroz erinçoq insondek taassurot qoldirgan. Ammo bu tinç qiyofa ortida ötkir kuzatuvçanlik va ulkan iste’dod yaşiringan edi. Qiziği şundaki, "divan odami" deb ta’riflanadigan bu yozuvçi aslida jasur sayyoh ham bölgan. U "Pallada" harbiy kemasida dunyo böylab xavfli sayohatga çiqqan va Yaponiya qirğoqlarigaça yetib borgan, bu safar taassurotlari asosida ajoyib yöl xotiralarini yozgan. Gonçarovning nomini dunyoga maşhur qilgan asar — bu, şubhasiz, "Oblomov" romanidir. Bu kitob şunçaki bir dangasa odam haqida emas, balki butun bir davr va jamiyatning psixologik portretidir. Boş qahramon Ilya Ilyiç Oblomov divanda yotib, şirin xayollar surişni hayotdagi har qanday faollikdan ustun qöyadi. Yozuvçi adabiyotga "Oblomovçilik" degan yangi tuşunçani olib kirdi. Bu — insonning özgarişlardan qörqişi, harakatsizligi va hayotiy irodaning sönişidir. Lekin Gonçarov öz qahramonini masxara qilmaydi, aksinça, uning bolalarça sodda qalbi, mehribonligi va "kristaldek toza" vijdonini körsatib beradi. Oblomov faol va işbilarmon dösti Ştolts bilan soliştirilganda, garçi dangasa bölsa-da, insoniyroq tuyuladi. Yozuvçining qolgan ikki romani — "Oddiy tarix" va "Jarlik" (Obriv) ham juda maşhur bölib, ularning barçasi rusça nomlanişida "O" harfi bilan boşlanişi (Obiknovennaya istoriya, Oblomov, Obriv) öziga xos ramziy ma’noga ega. Gonçarov umrining oxirida yolğizlikda yaşadi, közlaridan ayrildi, ammo özidan keyin inson tabiatining eng nozik qirralarini oçib beruvçi ölmas asarlar qoldirdi. U 1891-yilda Sankt-Peterburgda vafot etdi, ammo uning divanda yotgan qahramoni hamon bizni özimizga çetdan nazar taşlaşga undaydi.

Muallifning kitoblari

Barchasini ko‘rish