• 14.10.2026

Qölyozmadan kitobgaça: naşriyotda nimalar böladi?

Muallif qölyozmani topşirgan kundan kitob dökon javoniga çiqqungaça odatda bir neça oy ötadi. Bu vaqt behuda ketmaydi: matn kamida beşta mutaxassis qölidan ötadi.

Bosqiçma-bosqiç

Qabul va baholaş. Muharrir qölyozmani öqiydi, mavzu, til sifati va öquvçi auditoriyasini baholaydi. Natijada naşrga qabul qiliş, qayta işlaşga qaytariş yoki rad etiş töğrisida qaror çiqadi.

Şartnoma. Muallif bilan mualliflik huquqi, qalam haqi (gonorar), adad va muddatlar kelişiladi.

Ilmiy va badiiy tahrir. Muharrir matnning tuzilişi, mantiği va uslubi ustida muallif bilan birga işlaydi. Bu eng uzoq va eng muhim bosqiç.

Korrektura. Imlo, tiniş belgilari va yozuv birligi tekşiriladi; özbek tilida lotin va kirill yozuvidagi atamalar bir xilligiga alohida e’tibor beriladi.

Dizayn va sahifalaş. Rassom muqovani yaratadi, sahifalovçi şrift, hoşiya va rasmlarni joylaştiradi.

ISBN va rasmiylaştiriş. Kitobga xalqaro standart raqami (ISBN) beriladi va u bibliografik ma’lumotlar bilan röyxatga olinadi.

Sinov nusxasi va bosma. Muallif va muharrir sinov nusxasini oxirgi marta körib çiqadi, söng kitob bosmaxonaga yuboriladi.

Tarqatiş va tarğibot. Kitob dökonlar, kutubxonalar va onlayn savdo orqali öquvçiga yetkaziladi, taqdimotlar ötkaziladi.

Dunyo naşriyotlarida esa…

AQŞ va Buyuk Britaniyada yirik naşriyotlar qölyozmani deyarli heç qaçon muallifdan töğridan töğri qabul qilmaydi. Muallif avval adabiy agent topadi; agent qölyozmani saralaydi, naşriyotga taklif qiladi va şartnoma şartlarini muhokama qiladi. Bunday tizimda qölyozmaning naşrga yöli bir yildan ikki yilgaça çözilişi oddiy hol.

Yevropa va Osiyoning köplab mamlakatlarida, xususan Germaniya, Fransiya va Yaponiyada muharrirning roli yanada kuçli: u muallif bilan yillar davomida hamkorlik qiladi va uning “birinçi öquvçisi” hisoblanadi.

Özbekistonda muallif naşriyotga özi murojaat qilişi mumkin — bu yölni qisqartiradi. Bizning vazifamiz — tezlikni saqlagan holda xalqaro naşriyotlardagidek puxta tahrir va sifat nazoratini ta’minlaş!